मधेश प्रदेशमा ‘मोन्था’ चक्रवातको असर : पाक्दै गरेका धानबाली डुबानमा, किसान चिन्तित

आरएन पटेल
रौतहट, कार्तिक १४ गते।
बङ्गालको खाडीमा विकसित चक्रवात ‘मोन्था’ ले मधेश प्रदेशमा निरन्तर वर्षा र बलियो हावाहुरी ल्याएपछि धानबालीमा ठूलो क्षति पुगेको छ। कार्तिक महिनाको दोस्रो सातादेखि प्रदेशभर भएको अविरल वर्षाले खेतमा पानी जम्दा काटेको धानबाली तथा पाक्न लागेको धानबाली डुबानमा परेको छ ।

मौसम पूर्वानुमान महाशाखाले दिएको जानकारीअनुसार चक्रवातको अप्रत्यक्ष प्रभावले कार्तिक १३ देखि १५ सम्म मधेश र कोशी प्रदेशका अधिकांश भूभागमा मध्यमदेखि भारी वर्षा गराएको हो। यसैबीच, तराईका मुख्य कृषि जिल्ला-बारा, पर्सा, रौतहट, सर्लाही, सिरहा र महोत्तरीमा धानबालीमा उल्लेख्य क्षति पुगेको किसानहरूले बताएका छन्।

धान काट्ने बेलामा परेको वर्षाले ठूलो नोक्सानी
धान पाक्ने र काट्ने समयसँगै परेको बेमौसमी वर्षाले किसानहरूलाई ठूलो नोक्सानी पुर्‍याएको छ। रौतहट जिल्लाका किसान मनोज पटेल भन्छन्,
“धान काट्न तयार थियो, केहि मात्रामा काटियो र बाकी बालीको लागि एक हप्ता कुर्दा पानी नपर्ने होला भनेर रोकिएको थियौं । अब खेतै डुब्यो, काटेको धान तथा बाकी सबै भिजेर लठ्ठ भएको छ ।”

यस्तै, पर्सा र सर्लाहीका किसानहरूले पनि धानका बोट ढल्नु, दाना झर्नु, र भिजेका दानामा फफूंदी लाग्ने खतरा बढेको बताएका छन्। कृषकका अनुसार यस वर्षको पैदावार २५ देखि ४० प्रतिशतसम्म घट्ने अनुमान गरिएको छ।

रौतहटमा अधुरो रोपाइँ, अब वर्षाले थप क्षति
रौतहटमा यस वर्ष समयमै मनसुन नआएपछि रोपाइँ नै कम भएको थियो । त्यसमाथि अहिलेको चक्रवाती वर्षाले बचेखुचेका खेतमा पनि डुबान ल्याएको छ । स्थानीय बौधिमाई नगरपालिकाका एक किसान बिजय प्रसाद पटेलले बताए,
“पहिले सुख्खा र अहिले अविरल वर्षा – दुबै कारणले धान उत्पादनमा ठूलो असर परेको छ ।”

सरकार र कृषिविद्को चेतावनी
कृषि मन्त्रालयका विज्ञहरूले किसानलाई तत्काल खेतमा पानी निकास गर्ने, ढलेका धान यथाशीघ्र उठाउने र भिजेका दानालाई सुख्खा ठाउँमा सार्ने सुझाव दिएका छन्।
मधेश प्रदेश सरकारका कृषि मन्त्रालयका अनुसार प्रारम्भिक अनुमानमा करिब ४० हजार हेक्टर धानखेती क्षतिग्रस्त भएको छ। यसले अन्न उत्पादन र बजार मूल्यमा पनि असर पुर्‍याउने सम्भावना छ।

प्रदेशका किसानको माग
किसान संघका प्रतिनिधिहरूले सरकारसँग अति प्रभावित क्षेत्र पहिचान गरी राहत तथा बीउ-बाली बीमा क्षतिपूर्ति उपलब्ध गराउन आग्रह गरेका छन्।
“धान मात्रै होइन, बाली बीमाको पैसा पनि समयमा पाइँदैन । सरकार मौन छ, तर किसानको पेटमा चोट लागेको छ,”
भन्छिन् रौतहटकी कृषक चम्पा देवी।
निष्कर्ष
मोन्था चक्रवातको अप्रत्यक्ष प्रभावले मधेश प्रदेशमा कृषकहरूको वर्षभरको मेहनतमा ठूलो आघात पुर्‍याएको छ । बेमौसमी वर्षाले देशको धान उत्पादनमा कमी ल्याउने निश्चित देखिँदैछ । स्थानीय तह र संघीय सरकारबीच समन्वय गरी किसानका बाली क्षति न्युनिकरणका तत्काल कदम आवश्यक देखिन्छ ।